| ???jsp.display-item.social.title??? |
|
Please use this identifier to cite or link to this item:
http://tede2.uefs.br:8080/handle/tede/2050| ???metadata.dc.type???: | Dissertação |
| Title: | A interferência lexical das línguas timorenses no português falado em Dili: uma análise sociolinguística em relatos de experiência |
| ???metadata.dc.creator???: | Jesus, Luzinha Brígida de ![]() |
| ???metadata.dc.contributor.advisor1???: | Timbane, Alexandre António |
| ???metadata.dc.description.resumo???: | Timor Leste é um país multilíngue composto por mais de 16 línguas distribuídas de forma desigual ao longo do país. Trata-se de uma realidade sociolinguística complexa em que há duas línguas oficiais (português e tétum) compartilhando o mesmo território com mais de uma dezena de línguas autóctones. A política linguística local privilegia também o inglês e o bahasa indonésio, que são línguas de trabalho e de contato com outros povos. A educação timorense é feita em português, tétum, bahasa indonésio e inglês o que pode permitir que haja interferências lexicais no processo de aquisição ou aprendizagem do português. O foco principal desta pesquisa é o português, que é influenciado por outras línguas que convivem no mesmo espaço geopolítico. Neste trabalho de pesquisa intitulado “A interferência lexical das línguas timorenses no português falado em Dili: uma análise sociolinguística em relatos de experiência”, pretende-se analisar como o processo de interferência lexical ocorre na fala dos timorenses, especialmente os empréstimos e estrangeirismos lexicais. Especificamente pretende-se (i) identificar as unidades lexicais vindas das línguas autóctones; (ii) descrever o processo da sua integração no português; (iii) explicar a origem desses neologismos lexicais e (iv) refletir sobre a necessidade da criação de um dicionário da variedade timorense de português. Esta pesquisa é de caráter bibliográfico e de campo, uma vez que se baseia na coleta de 20 narrativas de timorenses que vivem na cidade capital-Dili. A distribuição dos informantes será feita da seguinte forma: a) seleção dos informantes por gênero (masculino/feminino) b) por faixa etária (18-29 anos; de 30-59 anos e de 60 ou mais anos), nível de escolaridade (primário, secundário, superior), local de residência (Capital Dili/fora da capital) e língua materna (tétum, português ou outra língua timorense). As narrativas serão gravadas em áudio de 10 a 15 min em que o informante fala livremente sobre “a importância da cultura timorense do passado ao presente (comidas, danças, vestuários e casas sagradas)”. Essas narrativas serão transcritas para análises usando manuais sem uso nenhum de programa para identificação das ocorrências, frequência e modo de ocorrência nas frases. Trata-se de uma pesquisa sociolinguística laboviana que se fundamenta nos estudos sobre a variação linguística (Labov, 2008; Coelho et al. 2015), assim como em estudos sociolinguísticos de Timor Leste de Albuquerque (2010, 2013), Almeida (2008), Costa (2000), Ramos (2008) que contribuem para a compreensão da variabilidade do português falado. O preconceito linguístico (na perspectiva de Bagno, 2002) é uma realidade que precisa de ser combatida porque reduz a autoestima dos alunos. O português timorense existe e precisa de ser descrito com o intuito de se criar um dicionário que possa mostrar essa realidade sociolinguística. O resultado da pesquisa nós já fizemos por meio dos dados das informantes que foram identificadas pela lexicultura como as palavras do português timorense. |
| Abstract: | Timor Lorosa'e nu'udar nasaun ida ne'ebé ko'alia lian oioin, ne'ebé kompostu hosi lian 16 liu, ne'ebé fahe la hanesan iha nasaun laran tomak. Ida-ne’e mak realidade sosiolinguístika ida ne’ebé kompleksu iha lian ofisiál rua mak (portugés no tétum) no fahe iha territóriu hanesan ho lian rai-na’in sanulu-resin-rua. Polítika lian lokál mós fó prioridade ba Inglés no Bahasa Indonézia, ne'ebé maka lian serbisu nian no lian kontaktu nian ho povu sira seluk. Edukasaun timoroan hala’o ho lian Portugés, Tetum, Indonézia, no Inglés, ne’ebé bele fó dalan ba interferénsia leksikál iha prosesu atu hetan ka aprende Portugés. Foku prinsipál hosi peskiza ida-ne’e maka portugés, ne’ebé hetan influénsia hosi lian sira seluk ne’ebé koeziste iha espasu jeopolítiku hanesan. Papél peskiza ida- ne’e, ho títulu “Interferénsia Lexikál Lian Timor nian no Portugés ne’ebé Ko’alia iha Dili: Análize Sosiolinguístika ida Bazeia ba Relatóriu Esperiénsia sira,” ho objetivu atu analiza oinsá prosesu interferénsia lexikál akontese iha ko’alia ema Timor nian, liuliu empresta lexikál no liafuan estranjeiru sira. Espesifikamente, nia hakarak atu (i) identifika unidade leksikál sira hosi lian autóktonu sira; (ii) deskreve prosesu kona-ba sira-nia integrasaun ba lia-portugés; (iii) esplika orijen hosi neolojizmu lexikál sira-ne'e; no (iv) reflete kona- ba nesesidade atu kria disionáriu ida kona-ba variedade portugés timoroan nian. Peskiza ida-ne’e tantu bibliográfika no bazeia ba kampu, tanba bazeia ba kolesaun narrativa 20 hosi ema Timor-oan sira ne’ebé hela iha sidade kapitál, Dili. Distribuisaun informante sei halo hanesan tuir mai ne’e: a) selesaun informante tuir jéneru (mane/feto); b) tuir grupu idade (tinan 18-29; tinan 30-59; no tinan 60 ba leten), nivel edukasaun (primária, sekundária, ensinu superiór), hela-fatin (Kapitál Dili/liur kapitál), no lian-inan (Tetum, Portugés, ka lian Timor seluk). Narrativa sira sei grava iha áudiu durante minutu 10 to’o 15, iha ne’ebé informadór ko’alia ho livre kona-ba “importánsia kultura timoroan nian husi pasadu to’o agora (hahán, dansa, hatais, no uma lulik sira).” Narrativa sira-ne'e sei transkrita ba análize uza manuál sira lahó software ruma atu identifika akontesimentu sira, frekuénsia, no modu akontesimentu nian iha fraze sira. Ida-ne’e projetu peskiza sosiolinguístika Labovian bazeia ba estudu kona-ba variasaun linguístika (Labov, 2008; Coelho et al., 2015), nune’e mós estudu sosiolinguístika Timor Lorosa’e nian husi Albuquerque (2010, 2013), Almeida (2008), Costa (2000), no Ramos (2002), ne’ebé kontribui ba komprensaun kona-ba variabilidade ko'alia portugés. Prejuizu linguístiku (husi perspetiva Bagno, 2002) nu’udar realidade ida ne’ebé presiza kombate tanba ida- ne’e hamenus estudante sira-nia auto-estima. Portugés timoroan nian eziste no presiza atu deskreve atu nune’e bele kria disionáriu ida ne’ebé bele hatudu realidade sosiolinguístika ida-ne’e. Rezultadu peskiza hetan tiha ona liuhosi dadus hosi informadór sira ne’ebé identifika liuhosi leksikografia nu’udar liafuan portugés Timor nian. |
| Keywords: | Léxico Interferências Português Línguas autóctones Léxiku Interferénsia sira Portugés Lian indíjena sira |
| ???metadata.dc.subject.cnpq???: | LINGUISTICA, LETRAS E ARTES::LETRAS LINGUISTICA, LETRAS E ARTES::LINGUISTICA |
| Language: | por |
| ???metadata.dc.publisher.country???: | Brasil |
| Publisher: | Universidade Estadual de Feira de Santana |
| ???metadata.dc.publisher.initials???: | UEFS |
| ???metadata.dc.publisher.department???: | DEPARTAMENTO DE LETRAS E ARTES |
| ???metadata.dc.publisher.program???: | Mestrado Acadêmico em Estudos Linguísticos |
| Citation: | JESUS, Luzinha Brígida. A interferência lexical das línguas timorenses no português falado em Dili: uma análise sociolinguística em relatos de experiência. 2026.133 f. Dissertação (Mestrado Acadêmico em Estudos Linguísticos) - Departamento de Letras e Artes, Universidade Estadual de Feira de Santana, Feira de Santana, 2026. |
| ???metadata.dc.rights???: | Acesso Aberto |
| URI: | http://tede2.uefs.br:8080/handle/tede/2050 |
| Issue Date: | 6-Feb-2026 |
| Appears in Collections: | Coleção UEFS |
Files in This Item:
| File | Description | Size | Format | |
|---|---|---|---|---|
| DISSERTAÇÃO - LUZINHA BRÍGIDA DE JESUS.pdf | DISSERTAÇÃO - LUZINHA BRÍGIDA DE JESUS | 2.05 MB | Adobe PDF | Download/Open Preview |
Items in DSpace are protected by copyright, with all rights reserved, unless otherwise indicated.

